Kanalizatsiya nasos stansiyasi: tuzilishi, turlari va oqava suv nima uchun onсиз o‘tmaydi

Tortish kuchi ishonchli narsa, lekin uning bir kamchiligi bor – u faqat yuqoridan pastga qarab ishlaydi. Trassada oqava suv tepaga chiqishi yoki 300 metrdan ortiq gorizontal masofani bosib o‘tishi kerak bo‘lgan uchastka paydo bo‘lishi bilanoq, o‘z-o‘zidan oqim ishdan chiqadi. Ana o‘shanda tizimga KNS – germetik idish va uning ichidagi nasoslar joylashtiriladi. Ularning vazifasi suvni o‘z-o‘zicha bormaydigan joyga ko‘tarish yoki itarib yuborishdir.

Stansiya ichida hamma narsa mantiqiy joylashgan. Qabul rezervuari bor – oqava suv u yerga bino yoki uchastkadan o‘z-o‘zidan tushadi. Tubda bir yoki ikkita botiriladigan tur nasosi turadi, ularni suzuvchi yoki gidrostatik daraja datchigi ishga tushiradi. Suv yuqori belgiga yetganidan so‘ng nasos ishga tushadi va suyuqlikni bosim kollektoriga haydaydi. Daraja pastki belgiga tushishi bilan nasos o‘chadi. Hammasi avtomatik, operatorsiz.

KNS turlari uchta belgi bo‘yicha farqlanadi. Bajarilishi bo‘yicha – chuqur (kapsula-korpus 4-8 metr yerga ko‘miladi) va ustki (alohida binoda o‘rnatiladi). Oqava suv turi bo‘yicha – maishiy, ishlab chiqarish va yomg‘ir suvlari uchun; har biri uchun o‘z nasosi: maishiyda kesuvchi mexanizmli fekal nasos, ishlab chiqarishda kimyoga chidamli zanglamas po‘latdan, yomg‘ir suvlari uchun esa unumdorlikni ta’minlaydigan drenaj nasosi. Nasoslar soni bo‘yicha – yakka (xususiy uy uchun), avtomatik almashtirishli juftlashgan (tijorat obyektlari uchun) va uch nasosli (mikrorayonlar uchun, ikkitasi ishda, bittasi zaxirada).

Murakkab stansiyaning ish tamoyili ham uch so‘zga sig‘adi: keldi – to‘pladi – itarib chiqardi. Daraja datchigi suvning ko‘tarilishini ko‘rib boshqaruv shkafiga signal beradi. Shkaf nasosni yumshoq tezlanish bilan ishga tushiradi, u esa suyuqlikni teskari klapan orqali bosim kollektoriga haydaydi. Bir nasos ishlayotganda ikkinchisi zaxirada bo‘ladi. Keyingi tsiklda ikkinchisi ishga tushadi – shunday qilib ikkalasi ham bir tekis yeyiladi. Agar asosiy nasos zo‘riqib qolsa (masalan, kir yuvish korxonasidan zalpli oqava), avtomatika zaxira nasosni ulaydi va ikkovi bir vaqtda ishlaydi.

O‘zbekiston sharoitida KNSsiz o‘tib bo‘lmaydigan joylar. Birinchisi – yerto‘la va sanuzellar. Chiqarish nuqtasi ko‘cha kanalizatsiyasidan 2-3 metr past bo‘ladi va majburiy tortmasiz unitaz ishlamaydi. Ikkinchisi – uzun gorizontal trassali korxonalar: logistika markazlari, omborlar, savdo majmualari. 500 metrga o‘z-o‘zidan oqimni yotqizish – 5 metrlik nishablik degani, bu esa qo‘shimcha kotlovan va smetaga qo‘shimcha millionlar. Uchinchisi – yangi turar-joy majmualari va kottej qishloqlari, ular kanalizatsiyasining shahar tarmog‘iga chiqish nuqtasi qulay joyda emas.

Tanlashda nimalarga qaramoq kerak. Unumdorlik – 1,3 koeffitsienti bilan cho‘qqi sarf bo‘yicha hisoblanadi. Bosim – geodezik ko‘tarish balandligi va truba bo‘yicha ishqalanish yo‘qotishlari yig‘indisi (odatda +2-3 metr zaxira). Nasos turi – maishiy oqava uchun albatta kesuvchi qanotli, aks holda tualet qog‘ozi va sochlar agregatga ikki haftada g‘isht bo‘lib qotib qoladi. Korpus materiali – shishaplast yoki polietilen, po‘lat variantlar yer osti suvi yuqori bo‘lgan O‘zbekiston tuprog‘ida ko‘pi bilan 5-7 yil chidaydi.

Bozor narxlari: soatiga 5 m³ gacha maishiy KNS – 8-15 mln so‘m, soatiga 20 m³ tijorat KNSi – 40-70 mln so‘m, soatiga 100 m³ dan boshlab sanoat KNSi – 150 mln so‘mdan yuqori. Bu summaga montaj (kotlovan, truba yig‘ish, avtomatikali elektrika) qo‘shiladi – odatda stansiya narxining yana 40-60%.

Loyihada tez-tez o‘tkazib yuboriladigan bir nyuans bor. Avariya darajasi. Agar elektr 6 soatga o‘chirilsa, qabul rezervuari shu vaqt ichida obyekt oqavasini sig‘dira olishi kerak, aks holda suv tashqariga chiqib ketadi. To‘g‘ri zaxira – sutkalik sarfning 30-50%. Rezervuar hajmiga qattiq tejamkorlik – yarim yilda bir marta avariya chiqishga kafolat.