Neft-gaz va kimyo sanoatida oqava suvlarni tozalash: qaysi texnologiyalar eng yaxshi eplaydi

Neft-gaz va kimyo — oqava suvlarni tozalashda alohida liga. Bu yerda oziq-ovqat yoki kir yuvish korxonasida odatiy ishlaydigan standart biologik stansiya bir tsisterna texnologik suvdan bir haftada nobud bo‘ladi. Sabab — klassik aerob bakteriyalar eplay olmaydigan o‘ziga xos ifloslanish tarkibi va uni tozalash uchun 4-6 bosqichdan iborat kombinatsiyalangan sxemalar kerakligi.

Oqavada aynan nima bor. Neft konlarida — emulsiyalangan neft mahsulotlari (10-500 mg/l), fenollar, sulfidlar, 100 g/l gacha minerallashuv, mexanik aralashmalar (qum, loyli fraksiyalar). Gaz qurilmalarida — glikollar, metanol, aminlar, erigan uglevodorodli kondensat. Kimyo sanoatida — kislotalar, ishqorlar, organik erituvchilar, og‘ir metallar, sintetik sirt aktiv moddalar, galogenorganika. Har bir guruh uchun o‘z texnologiyasi kerak va «hammasini bitta bioreaktordan o‘tkazish» urinishi chiqishdagi suv birorta ham ko‘rsatkich bo‘yicha me’yorga to‘g‘ri kelmasligi bilan tugaydi.

Neft mahsulotlari saqlaydigan oqavalar uchun texnologik zanjir klassik sxema bo‘yicha quriladi: gravitatsion neft ayirg‘ich (API turidagi neft tutgichlar) → erigan havoli flotatsiya (DAF qurilmalari) → flokulyantlar bilan koagulyatsiya → biologik qo‘shimcha tozalash → aktivlangan ko‘mirda sorbtsiya yoki membrana. Dastlabki ikki bosqich neft mahsulotlarining 90-95% ini «to‘g‘ridan-to‘g‘ri» olib tashlaydi, flokulyatsiya emulsiyalangan qismini yig‘ib oladi, biologiya erigan uglevodorodlarni yeydi, sorbtsiya esa qoldiq xlororganik birikmalarni tutadi. Bironta bosqichni o‘tkazib yuborish — bu suv havzasiga chiqindi tashlash degani va Davlat Ekologiya qo‘mitasi 100 mln so‘mdan boshlanadigan jarima yozib beradi.

Kimyoviy oqavalar boshqacha yondashuvni talab qiladi. Bu yerda birinchi o‘rinda reagentli qayta ishlash: pH neytrallashtirish (kislotalar uchun ohak, ishqorlar uchun sulfat kislotasi), og‘ir metallarni cho‘ktirish (gidroksidli yoki sulfidli), organikani oksidlash (vodorod peroksid, Fenton reaktivi, ozon). Faqat shundan keyingina biologiyani ishga tushirishning mantiqi bo‘ladi, chunki pH 5 dan past yoki 9,5 dan yuqori muhitda tirik bakteriya koloniyasi nobud bo‘ladi. Galogenorganika va polisiklik uglevodorodlar uchun ilg‘or oksidlash jarayonlaridan (AOP) foydalaniladi — gidroksil radikallarni hosil qiluvchi ozon va UB kombinatsiyasi.

Bu sohalarda haqiqatan ishlaydigan uskunalar — xitoy savdo kompaniyalari broshuralarida turgan narsalar emas. Kerak: DAF qurilmalari (Nijhuis, Hydroflux, Andritz), keramika yoki PVDF membranali membrana filtrlari (neft va erituvchilarga chidamli), kislotalar bilan kontakt uchun 316L yoki dupleks markadagi zanglamas po‘lat, I sinf zonalarida barcha elektrning portlashga chidamli bajarilishi. Bajarilishdan tejash mumkin emas — neft-kimyo obyektidagi avariya endi jarima emas, jinoiy ish.

O‘zbekistondagi loyiha raqamlari. Neft bazasi uchun kichik qurilma (sutkasiga 20-50 m³ chiqindi, kirishda 100-300 mg/l neft mahsulotlari) — 800 mln so‘mdan 1,5 mlrd gacha. O‘rta quvvatli neftni qayta ishlash zavodi uchun majmua — 5 dan 15 mlrd gacha. Sirt aktiv moddalar va og‘ir metallarni qayta ishlaydigan kimyo ishlab chiqarishi — sutkasiga 100 m³ loyiha uchun 3 mlrd so‘mdan boshlab. Muddatlar — loyihalash, qurish va ishga tushirish bilan 8-14 oy. Ishga tushirishda vaqtdan tejash mumkin emas: biologik koloniyaning to‘g‘ri moslashuvisiz stansiya birinchi ishga tushirilgandan keyin faqat 4-6 hafta o‘tgach pasport bo‘yicha ishlay boshlaydi.

Loyihalarning taxminiy narxi. Ko‘rsatilgan summalar shartli bo‘lib, faqat byudjetni umumiy tushunish uchun beriladi. Tozalash inshootlarining yakuniy narxi ko‘plab omillarga bog‘liq: oqava suvlarning tahlil natijalari, talab qilinayotgan tozalash darajasi, ishlab chiqarish quvvati, uskunalar tarkibi va obyektning o‘ziga xos xususiyatlari. Aniq tijorat taklifi va narx hisob-kitobini biz faqat dastlabki ma’lumotlarni o‘rganib chiqib va loyihaning muhandislik hisobini bajarganimizdan so‘ng tayyorlaymiz.

Ochiq gapirmaydigan bir nyuans. Neft-gaz va kimyoda buyurtmachi uskunani emas, tashlab yuborish me’yorlariga muvofiqlik kafolatini sotib oladi. Yomon yetkazib beruvchi tahlillar bo‘yicha 60% parametrlarga mos keladigan chiroyli stansiyani sotadi. Yaxshi yetkazib beruvchi 100% talablarga muvofiqlik uchun javobgarlik bilan shartnoma imzolaydi, agar eplay olmasa — o‘z hisobidan sxemaga qo‘shimcha bosqichlarni kiritadi. Shartnomaning aynan shu bandini narx va muddatlardan oldin tekshirish kerak.